Yakshavani

హరియించెడి వాడవంచు కడు కీర్తినిగొన్నవాడ,
హరియించెడి లాఘవంబు హెచ్చుగ గల్గినవాడ,
హరణన మోదమునొందుచు పలు లీలలదేలువాడ,
హరియింపగ నా కలిమిని అరుదెంచవె వడిగా!

మువ్వల రవ మణగించుచు ముంతల జేరెడి విద్యను,
సవ్వడి సుంతైన లేక అరి మూకల నార్చు విద్య,
అల్లన వేణువు నూదుచు మందల మరలించు విద్య,
కూర్చిన సుందర రూపుడ – నా పురి కేగెడిదెపుడో!

కుడిచెడి కుడుపుకు తోడుగ సంచితమును కుడుచు విద్య,
నెయ్యము కయ్యమునైనా కడతేర్చెడి గొప్ప విద్య,
జగడపు ఆటల మాటుగ మెలకువ వెలయించు విద్య,
కూరిమి నందిన గొల్లడ – నా దెస కేగెడిదెపుడో!

కన్నుల నూరెడి కలలకు జీవము నొనగూర్చు విద్య,
మన్నన నొందిన మనసున మనుగడ సాగించు విద్య,
కలిమికి లేమికి కలిమిని కూరిమితో నొసగు విద్య,
ఎన్నిక గొని గొన్నవాడ – నను ఎన్నుట ఎపుడో!

కాలము నీ చెలెయైనా ఓరిమి సుంతైనెంచదు,
అందపు అందెల సందడి అలుపెరుగక పలికించును,
దరి జేర్చెడి ఆదరణై లాలనతో ఒడిజేర్చును,
ఎంచిన పాలును పంచుచు తనపాలందుట మరువదు!

హరియింపగ తగిన తేరు తీరము దాటిన తరుగగు,
తామసహర హరియించెడి తరుణము నెంచగ తగునా,
తొందరపడి హరియింపుము సంచిత పాపపు దొంతులు,
దొరనీవని దయగొనమని మరిమరి వేడెద వినుమని!

హరియించెడి వాడవంచు కడు కీర్తినిగొన్నవాడ,
హరియించెడి లాఘవంబు హెచ్చుగ గల్గినవాడ,
హరణన మోదమునొందుచు పలు లీలలదేలువాడ,
హరియింపగ నా కలిమిని అరుదెంచవె వడిగా!

కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను,
కలచెదిరెడి కాలమాయె – కాలుని సడి వీనులానె,
కలవరమెంచక మీరిక – మరుగున నను మననిండు!

వాడని తలపుల ఊసులు – తలపున నిలుపగ మానుము,
వీడిన బాటలు మనవని – వీగిన సంగము మనదని,
మన్నన నెంచరె మనసున – మరలగ మీ బాటవెంట,
మరులన ముంచెడి మాయను – మది కావల నిలువరించి!
|| కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను||

వారిజ నయనుని వాకిట – వేచెద నే వెతలుమాని,
వనజాక్షుని కొసరి కొలువ – అరిగెడి దాసుల కొలుచుచు,
కోమలుడా పద్మాక్షుని – లీలల వీనుల నందుచు,
వరమౌనులు వరియించిన – వరదాత్ముని పిలుపుకోరి!
|| కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను||

పూజలు కొరవడి నేనట – కొలువందక మననున్నా,
మన్ననయే నా మనసుకు – మాధవు వాకిట నిలువగ,
మదనాంతకు మనోహరుడు – మానిని మానస చోరుడు,
ఆర్తుల మొరలాలింపగ – తరలెడి తరి నే నెరుగొందుదు!
|| కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను||

కనికొందరు – విని కొందరు – మనమున తలచుచు కొందరు,
వాదములాడుచు కొందరు – చెలిమిన చేరుచు కొందరు,
వైరము నందుచు కొందరు – వైకుంఠుని చేరు కధలు,
విడువక ఎరుగొందు దారి – విడువక నిలచుటె మేలగు!
|| కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను||

మరలిక నే రానంచు – వగవంగా తగదు మీరు,
మరలుటెరుగని దారి – పిలుచు మిమ్ముల గూడ,
వేచియుందును నేను – జత జేర మిమ్మచట,
పంచుకొందుము జతగ – పద్మాక్షు కథలెన్నో!

కనుచూపానెను తీరము – బహుదూరపు బాట తరిగి,
కన్నుల గట్టని నీడలు – కరములు జాచుమచు పిలిచెను,
కలచెదిరెడి కాలమాయె – కాలుని సడి వీనులానె,
కలవరమెంచక మీరిక – మరుగున నను మననిండు!
కలవరమెంచక మీరిక – మరుగున నను మననిండు!

రంగ రంగని రంగు రమియింప రమ్మనగ – వెరపంది వెనుకాడి వెలిగాక రండు!
రమియింపగా రండు – రస నామమందూ – రాగాది లంపటపు చెరలు చెదరంగా!

రంగులన్నిటియందు రంగరించిన రంగు – శ్రీరంగ రంగనీ రమణీయ రంగు,
రమణి శ్రీసతి మెచ్చి రమియించు రంగు – మోహాన జగమెల్ల లయమొందు రంగు!
రంగ రంగా యనగ రాజిల్లు రంగు – అంతరంగపు వెరపు బాపేటిరంగు,
రాగమందినవారు విడలేని రంగు – అవని భారముమాపు అరుదైన రంగు!

రంగ రంగని రంగు రమియింప రమ్మనగ – వెరపంది వెనుకాడి వెలిగాక రండు!
రమియింపగా రండు – రస నామమందూ – రాగాది లంపటపు చెరలు చెదరంగా!

రామదాసుని మనసు సంతరించిన రంగు – నాతి శాపముబాప కరిగినా రంగు,
రంగు రంగుల పురిని మడియించు రంగు – మనసు సద్దును మాపు మాలిమగు రంగు,
మాతంగి పతి మెచ్చి మనసిచ్చినా రంగు – గగనమై ధరనెల్ల పాలించు రంగు,
పాతకంబుల రంగు హరియించు రంగు – హరిచరణ సాయూద్యమందించు రంగు!

రంగ రంగని రంగు రమియింప రమ్మనగ – వెరపంది వెనుకాడి వెలిగాక రండు!
రమియింపగా రండు – రస నామమందూ – రాగాది లంపటపు చెరలు చెదరంగా!

దాసానుదాసులను దరిజేర్చు రంగు – ధాత తన ధారణన ధరియించు రంగు,
ధరణి భారము బాపు ధీరతగు రంగు – దుడుకు దైత్యల త్రుంచు దుందుడుకు రంగు,
రూపు గట్టిన దయకు ఉనికైన రంగు – రవ్వసేయక రిపుల నణగించు రంగు,
నారదాదుల మనములానంద మొందగా – మునక లేసెడి రంగ నామమను రంగు!

రంగ రంగని రంగు రమియింప రమ్మనగ – వెరపంది వెనుకాడి వెలిగాక రండు!
రమియింపగా రండు – రస నామమందూ – రాగాది లంపటపు చెరలు చెదరంగా!

* మాతంగి పతి  =>  మాతంగి : పార్వతి ; మాతంగి పతి : పరమేశ్వరుడు

నల్లని మేని ఛాయ కలిగిన పార్వతిని మెచ్చిన పరమేశ్వరుడు.

పల్లెల నాడిన పాదము – బహు యశమగు పాదము !
గోపాలుర జంట జేరి – గోవుల గాచెడి పాదము!
గోపీజన మానసముల నమ్మిక నెలవగు పాదము,
గారవమున మునిముఖ్యుల వందన లందెడి పాదము!

ఫణిరాజా కాళీయుని పడగల నాడిన పాదము !
శేషుని పడగల నీడన శయనించెడి పాదము!
శేషించిన పలుకర్మల శమియించెడి పాదము!
శ్రీశారద నుతి లయలన నర్తించెడి పాదము!

పలు పాపపు వ్యధల బాప పావని పుట్టిన పాదము!
తలచిన తలపుల తనువుల తాపము బాపెడి పాదము!
తారా చంద్రుల గతులకు గతియగు ఈ పాదము!
మాయని తలపుల మౌనులు మన్నించెడి పాదము!

సురవైరుల మదమణచగ ధరణిని గొలిచిన పాదము!
మన్ననతో సురనాధుని శిరమును జేరిన పాదము!
వేడిన శరణుని విడువక వెనుగాచెడి పాదము!
గండపు గడి గడుప తానె గతియగు ఈ పాదము!

పంతంబున నా మనమున నడయాడగ రాదా!
జడిమాపగ నా మనసును మధియింపగ రాదా!
నిలకడ నెరుగని నడతల నణగింపగ రాదా!
చెరబట్టా పాదంబులు మదినేలగ రాదా!   నా మదినేలగ రాదా!!

 

గోపాలుడందిన మురళి పాటలు – ఏమి తెలిపెనె గోపికా?
తేలి గాలుల గొల్లవాడల ఏమి జగడము లాడెనే?
కంటి కునుకును కొల్లజేయగ ఏమి కబురులు పంపెనే?
గుండె గూటిన జేరి ఏమని గారవించెనొ తెలుపవే!

జగమేలు రాయుడు బాలుడై మీ పల్లెసీమల వీధిలో,
గోపబాలుర సాటిగా చిరు ఆటలాడుచు తిరిగిచూ,
దుడుకు ఆటల జోరులో తన సాటివీరుల మించుచూ,
కలువ కన్నుల ఒలకబోసెడి కబురు లేమని తెలిపెనే?

పాల కడలిన వెన్న మీగడ ఎన్నడెరుగని సరసుడు,
గొల్లలిండ్లన కొల్లజేసిన వెన్న ముంతల వేడుక,
తొల్లి ఎరుగని తమకమందుచు అల్లి జేసిన రచనలు,
అందజేసిన భావ వల్లరి కొసరి కొంచెము తెలుపవె!

ధరణి నాధుడు పొన్నకొమ్మన నిలచి ఏమని తెలిపెనే?
వెన్నెలాటల వేడుకందున మర్మమేమని తెలిపెనే?
కనుల కావల నిలచి చూపై రెప్ప తలుపులు దాటుచూ,
జగము నిండెడి జీవ నాధుని జాడ ఇంచుక తెలుపవే!

తనుకు తానే తల్లి యట – తండ్రియును తానేనట,
తేట తెల్లని గిరుల గూటిన ఉల్లసించెడి విభుడట!
తెలియ నెంచిన తెలివి గలిగిన తెలుప తగువాడితడట,
తలుపుగా తనువందు కదలచు తెలియజేసెడి వాడట!
||తనుకు తానే తల్లి యట – తండ్రియును తానేనట,
తేట తెల్లని గిరుల గూటిన ఉల్లసించెడి విభుడట! ||

జగతి నాడెడి తనువులన్నిటి జనకుడీ గిరివాసట!
జీవమై జగమాడు జననికి తగిన ఈడగు వాడట!
జాలమెన్నక జీవులన్నిటి పూజలందెటి వాడట! (జాలము – కపటము)
జగతి జాలపు ఒడుపు మాపెడి అరకునొసగెడి వాడట! (జాలము – వల)
||తనుకు తానే తల్లి యట – తండ్రియును తానేనట,
తేట తెల్లని గిరుల గూటిన ఉల్లసించెడి విభుడట! ||

ఆది అంతపు అంతరంగపు పూరకంబగు వాడట!
పూని జగతిని మట్టుబెట్టెడి తెంపరగు దొర వీడట!
విసమె కుడుపట నగలు నాగట వలువ కాష్టపు బూదట!
వంక యగు నెలవంక శిగలో చెండుగా గలవాడట! (వంక – వంపు)
||తనుకు తానే తల్లి యట – తండ్రియును తానేనట,
తేట తెల్లని గిరుల గూటిన ఉల్లసించెడి విభుడట! ||

ఎగుడు దిగుడుల కొండ కోనల ఎగిరి నర్తనమాడట!
దుడుకు అడుగుల ఓర్వనేరని గిరులు గజగజలాడుట!
ఆలి జోలిని విడువ నొల్లని వల్లమాలిన సఖుడట!
సరస మెరుగక చిలుక రౌతును చిచ్చు జేసిన వాడట!
||తనుకు తానే తల్లి యట – తండ్రియును తానేనట,
తేట తెల్లని గిరుల గూటిన ఉల్లసించెడి విభుడట! ||

కనులు మూడట కటిక పేదట – కాలమంటని వాడట!
తల్లి లాలన తండ్రి దండన ఎన్నడెరుగని వాడట!
కొండ కొమ్మునె కాపురంబట – ఆలి అంగపు పాలట ! (పాలు – భాగము)
ఆదిగా ఈ ధరణి నడిచిన – నాదరూపుడు వీడట!
||కనులు మూడట||

తనయు నెరుగని తండ్రి వాడట – తృంచి తల మరి జేర్చెట!
తారకాసురు తార్చు తనయుకు – తనువు నిచ్చిన తండ్రిట!
తరలు జీవుల తార్చి చేంతకు చెర్చు సంకట హరుడట!
సంకటంబుల కంటకంబులు మంటగలిపెడి విభుడట!
||కనులు మూడట||

మన్మధుని మదమణచి మగువను మనువునాడి వాడట!
వెన్న కుడిచెడి వాడు అంపిన విసము మింగిన వాడట!
రూపులెన్నియొ గలుగు రూపసి ఆలియై జతజేరగా!
గిరి నగంబుల నటనమాడుచు నగరి నేలెడి వాడట!
||కనులు మూడట||

ఆలి మానము నిలుప మామను మట్టు పెట్టిన వాడట!
తలకు మారుగ తలను పొదిగెడి విద్య నెరిగిన వాడట!
ధాత పుఱ్ఱెలు మాలయె తను భూషణంబగు వాడట!
మెచ్చి వరములనిచ్చి ఉచ్చున నలుగు మెత్తని వాడట!
||కనులు మూడట||

ధరణి కురికెడి గంగ పాదము శిరము నందిన వాడట!
పాదమందిన జీవులను దరి చూపి చేర్చెడి వాడట!
జీవధారల నొసగి నరులకు జీవమిచ్చెడి వాడట!
రూపమెరగని లింగ రూపుగ పూజలందెడి వాడట!
||కనులు మూడట||

సిరి పట్టిన హరి పాదము – హరి నమ్మిన పాదము,
పలుమారీధరణి గొలిచి – దైత్యల దునిమిన పాదము||
గతియని నమ్మిన వారల – జత నడిచెడి పాదము,
గగనాంతర గతుల గతికి – ఆనతి నిచ్చెడి పాదము||

అవనిజ కొలిచెడి పాదము – అతి సుందర పాదము,
భావన నెంచిన భయముల – హరించెడి పాదము,
పాదుకలే ఏలికలై – ధర నేలిన పాదము,
పావని ఆ ముని శాలిని – శాపము బాపిన పాదము|| (శాలిని – భార్య)
||సిరి బట్టిన హరి పాదము – హరి నమ్మిన పాదము||

కాళియుని పడగలపై – అలవక ఆడిన పాదము,
గోపీజను లాశ్రయించు – సుఖదాయగు పాదము,
విడువక విబుధులు కొలిచెడి – వైకుంఠుని పాదము,
గతి యని గురుతెరిగి -గురువు లెరిగించెడి పాదము||
||సిరి బట్టిన హరి పాదము – హరి నమ్మిన పాదము||

కంటకమౌ కలి బాధలు – హరియించెడి పాదము,
కోసల నాధుని తపముల – మొలకగు ఈ పాదము,
కైకేయీ తనయుడు తా శిరమున దాల్చిన పాదము,
దశ కంఠుని కడతేర్చగ కడలిని దాటిన పాదము ||
||సిరి బట్టిన హరి పాదము – హరి నమ్మిన పాదము||

పరమగు పథమున పతియై – బాసట నిలిచెడి పాదము,
ముని మౌనపు మాటలలో – నడయాడెడి పాదము,
మన్ననతో నా మనమున – అనవతమమరగ కోరెద!
పదపంకజ మధుపమునై – సిరి సంగమునొంద!||

సిరి పట్టిన హరి పాదము – హరి నమ్మిన పాదము,
పలుమారీధరణి గొలిచి – దైత్యల దునిమిన పాదము||
గతియని నమ్మిన వారల – జత నడిచెడి పాదము,
గగనాంతర గతుల గతికి – ఆనతి నిచ్చెడి పాదము||

(హరి – శ్రీమహావిష్ణువు ; కోతి / హనుమంతుడు)

పూవింటి దొర నణచి వన్నె కెక్కిన వాడు,
దుడుకు పదఘటనతో నాడువాడు,
పుణ్యాల రాసులను పట్టి కుడిపెడివాడు,
ధరనేలు గిరి పట్టి – విభుడు వాడు!

వెలిబూది వలువలను వలచి కట్టెడివాడు,
వెలి ఎరుంగని వెఱ్ఱి వేల్పువాడు!
నెలవంక వన్నెలను సిగన ముడిచినవాడు,
వెండికొండల కన్య వలపు వాడు!

కడలి పుట్టిన విసము పుక్కిటందిన వాడు,
కాటివాసము జేయు కటికవాడు!
సురగంగ శిఖయందు పట్టి నిలిపినవాడు,
మంగళాంగగు గౌరి మగడు వాడు!

భిక్షమడిగెడివాడు – భీతెరుంగనివాడు,
బిల్వపత్రపు పూజ లందువాడు!
తనువు భాగము పంచి ఆలి నేలెడివాడు,
అందాల జగదంబ ఆర్యుడతడు!

అరమోడ్పు కన్నులతొ అంబుజోదరునెంచి,
ఆనంద భావనల మునుగువాడు!
మితిలేని తమకాన కొండ కొమ్ముల వెంట,
ఆలితో నర్తించు అజుడు వాడు! (అజుడు – శివుడు)

కోరికొలిచెడివారు కోర విడువనివాడు,
కోరకున్నా వెంట నుండువాడు,
కొలువు కోరుటె తడవు కరుణ జూపెడివాడు,
కామాక్షికన్నులకు వెలుగు వాడు!

కాలమంటని వాడు – కాలుడే యగువాడు,
కాళితోడుగ జగము నూర్చు వాడు!
కరుణొంది కడతేర్చి కొలువీయడేలనో,
కటిక పథముల నడక కడకు జేర!

తరుణ మాయెను తరలి రండని పిలిచెనిదిగో తరలరే!
తరుణులారిదె పిలుపు నందరె పిల్లగాలుల తెరలపై,
తేలి తేలిదె మురళినాదము తేనె ఊటలు పంచెనే,
వీనులంజలి పట్టి కుడువరె మనసు మాధవు తలవగా!

వీనులందిన కుడుపు నందుచు లేగ కుడుచుట మానెనే,
మధుర గానము మదిన జేరగ గోవు నమలుట మానెనే,
మధువు గ్రోలగ విరుల జేరిన వెఱ్ఱి మధుపము లాగెనే,
కుడుచు టెరుగని వీనులీతరి మధుర పానము జేయగా!

వీనులెరుగని విరులు ఈ తరి విరిసి వేడుక జేసెనే,
వేణులోలుని అడుగు జాడలు మధువు మడుగుల జేసెనే,
చిత్తడందిన చిత్రమేఖల పురులు పరచుచు ఆడెనే,
గండుకోకిల కూయకే తన పెంటి జంటను జేరెనే!

అల్లనల్లన అలల పడగలు లయగ ఊగుచు ఆడెనే,
సుడులు తిరుగుచు నీటి ఊటలు పాట మధువును గ్రోలెనే,
సందడించక సకల జీవులు మధుర ఊహల మనిగిరే,
సావకాశము నొంద సమయము తనువు సంతనమొందగా!

వల్లభుండై వసుధ నేలెడి మాధవుని చిరు మోవిపై,
నిలువ పున్నెము జేసికొన్నా మురళి పుట్థిన పొదలలో,
పలుమారు తిరిగిన గాలితరగలు పలుకవే ఏ పాటలూ,
పాటపుట్టిన మోవి మహిమది ఎన్న మురళిది గాదుగా!

మోహనుండా నందబాలుడు మధురమే ప్రతి పోలికా,
మంద భాగ్యలు పుడమివాసులు అందరే ఆనందము,
నింగి దారుల తరలు వారలు తేరి జూడగ నిలుతురే,
నెలతరో ఈ నీరజాక్షుని కనగ కన్నులు మూయరే!